Το έθιμο της λιτάνευσης της Εικόνας της Μονής Κλειστών

Η λιτάνευση της ιερής εικόνας της Παναγίας Ελεούσας από τη Μονή Κλειστών, είναι ένα θρησκευτικό γεγονός άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λατρευτική ζωή του Δήμου μας και την πολιτιστική του κληρονομιά.

Μπορεί η απαρχή του εθίμου να χάνεται στο χρόνο (ίσως κάπου στα μέσα του 19ου αιώνα), το έθιμο όμως συνεχίζεται αδιαλείπτως με την ίδια θέρμη και την αθρόα συμμετοχή πιστών όλων των ηλικιών και κυρίως τη στήριξη της νεολαίας.

 

Τα παλιά χρόνια η λιτάνευση της εικόνας γινόταν σε όλα τα κοντινά στην Μονή χωριά (Μενίδι, Ασπρόπυργος, Καματερό, Άνω Λιόσια και Χασιά), ενώ στις μέρες μας συνεχίζεται μόνο στα Άνω Λιόσια, το Σάββατο της Ε΄ Κυριακής των Νηστειών και στη Χασιά το Σάββατο του Λάζαρου.

Έτσι την επομένη του Ακάθιστου Ύμνου, πλήθος κόσμου από τα Άνω Λιόσια μεταβαίνει στη Μονή και λιτανεύει πεζή την Ιερή Εικόνα μέχρι τον ιερό ναό του Αγίου Κωνσταντίνου (περίπου 9,5 χλμ), οπού φιλοξενείται με τιμές και ιερές ακολουθίες μέχρι την Κυριακή, οπότε και πάλι με συνοδεία επιστρέφει στη Μονή για να την πάρει το επόμενο Σάββατο η Χασιά.

Ακόμη περισσότερο είναι το πλήθος που την υποδέχεται στην πόλη ή που περιμένει σε διάφορα σημεία της διαδρομής να λάβει τη Χάρη της με κωδωνοκρουσίες και δεήσεις από κάθε ενορία.

Οι κάτοικοι του Δήμου μας πάντα στήριζαν τις ελπίδες τους στην Παναγία των Κλειστών, στη δική τους Παναγία όπως την αποκαλούν, και πάντα προέτρεχαν σε αυτή σε κάθε δύσκολη στιγμή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα από το πρόσφατο παρελθόν είναι η λιτάνευση που έγινε κατά την περίοδο της λειψυδρίας στις αρχές της δεκαετίας του ’90 αλλά και εκείνη λίγες μέρες μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1999.

This slideshow requires JavaScript.

Λίγα λόγια για τη Μονή Κλειστών:

Τρισήμισυ χιλιόμετρα Β.Δ. της Χασιάς, στη Δυτική όχθη του φαραγγιού της Γκούρας βρίσκεται το μοναστήρι των Κλειστών αφιερωμένο στην Παναγία.

Η θέση της μονής έχει υπέροχη θέα προς νότο και αγναντεύει το Θριάσιο πεδίο, το λεκανοπέδιο της Αττικής καθώς και τα νησιά του Σαρωνικού.

Η τοποθεσία είναι επιβλητική.

Οι κάθετες σχεδόν όχθες του φαραγγιού προξενούν δέος στον επισκέπτη και το αδιάκοπο βουητό του νερού στη βραχώδη και ανώμαλη κοίτη του τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες, ανάμικτο με το θρόισμα των φύλλων των δένδρων και τις ψαλμωδίες των μοναχών, αγγίζουν τα μύχια της ψυχής σαν θεσπέσια συναυλία στο μεγάλο Δημιουργό.

Η πράγματι «κλειστή» τοποθεσία του μοναστηριού περιβάλλεται, βόρεια από τα κάθετα βράχια του «Άρματος» (ή Καλιακούδας), ανατολικά από τις κορυφές «Ταμίλθι» και «Αλογόπετρα» και δυτικά από την κορυφογραμμή «Θοδώρα» και «Καλλίνικο».

Σύμφωνα με την παράδοση ένας ευσεβής χριστιανός έβλεπε στην κοιλότητα του βράχου ένα παράδοξο φώς, όπου τελικά ανακάλυψε την ιερή εικόνα.

Η είδηση ώθησε τους κατοίκους της περιοχής να προσφέρουν ό,τι μπορούν για να χτιστεί ναός, επειδή τα απόκρημνα βράχια όμως δεν επέτρεπαν κάτι τέτοιο, θέλησαν να χτιστεί στην απέναντι πλευρά του φαραγγιού.

 

Κατά τη διάρκεια των εργασιών η ιερή εικόνα της Παναγίας, ξαναγύρισε στην κοιλότητα του βράχου δύο φορές και οι πιστοί με ολονύκτιες παρακλήσεις ζητούσαν να δεχθεί η Παναγία να χτιστεί ο ναός της στην ομαλότερη πλευρά του φαραγγιού, όπως και έγινε.

 

Έκτοτε γύρω από το ναό άρχισαν να αναπτύσσονται αρκετά ασκηταρειά, μέχρι την ίδρυση της Μονής το 12ο αιώνα. Στο κοίλωμα της Φανερωμένης υπάρχουν αναρίθμητα αφιερώματα πιστών, ενώ οι μοναχές φροντίζουν να διατηρείται εκεί ακοίμητο καντήλι.

Από αρχαιολογική άποψη ο ευρύτερος χώρος παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Στη μονή φυλάσσονται, εκτός των ιερών λειψάνων (η κάρα του Αγίου Πολυκάρπου και του Αγίου Πέτρου Αλεξανδρείας, τμήμα της κάρας του Αγίου Χαραλάμπους και τμήμα της χείρας του Αγίου Γεωργίου), πολύτιμα κειμήλια, όπως ένα χειρόγραφο Ευαγγελίου του 1881, καθώς και δύο χρυσά άγια ποτήρια, από τα οποία το ένα φέρει επιγραφή με τη χρονολογία 1816.

 

Το αρχείο της μονής, που πλέον δεν βρίσκεται εντός αυτής, είναι πλούσιο σε έγγραφα του 18ου αιώνα.

Μέσα από αυτά εντοπίζονται και οι ονομασίες, που χρησιμοποιούνταν για τη μονή. Ενδεικτικά, αναφέρονται οι «Παναγία των Κλισών», «Παναγία των Κλησών» και «Παναγία Κλισιότισσα της Χασάς».

Τέλος, σε σφραγίδα της μονής, που απαντά σε έγγραφο του 1819, αναγράφεται η φράση «Σφραγής της αγίας μονής εκκλησηώτησας».

Η ορθότερη και τελικά επικρατούσα ονομασία είναι «Παναγία των Κλειστών» ή «Κλειστιώτισσα».

Κατά τον Καμπούρογλου (1889-1892, τ. Β΄, σελ. 238), στον νάρθηκα του καθολικού αναγραφόταν, το έτος 1204, επιγραφή που πλέον δεν διακρίνεται λόγω του νεότερου επιχρίσματος.

Επίσης, εντοιχισμένο στο εσωτερικό της εισόδου του περιβόλου του μοναστηριού βρίσκεται μαρμάρινο ανάγλυφο με δικέφαλο αετό, το σύμβολο του Βυζαντίου.

 Στη βρύση, πίσω από τον ναό, εντοπίζεται η χρονολογία 1677, ενώ πάνω από το παράθυρο στον εξωτερικό τοίχο του ιερού βήματος αναγράφεται η χρονολογία 1742.

Το καθολικό της μονής είναι δικιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο και η ανέγερσή του τοποθετείται στον 17ο αιώνα.

Στη βόρεια πλευρά του καθολικού εντοπίζεται προσκολλημένο σε αυτό μονόκλιτο σταυροειδές παρεκκλήσιο.

Η κάτοψή του είναι τετράγωνη και οι κεραίες του σταυρού ισοσκελείς, εγγεγραμμένες στους τοίχους.

Το κωνικό σχήμα που δόθηκε στον τρούλο είναι μεταγενέστερο.

Η διαμόρφωση και οι μικρές διαστάσεις του παρεκκλησίου αυτού, το σχήμα της Αγίας Τράπεζας που παραπέμπει σε λεκάνη, καθώς και η διαμόρφωση του κάτω μέρους των τοίχων του καθολικού και των θολωτών κελιών, αποδεικνύουν ότι πριν από την ίδρυση της μονής υπήρχε ένα είδος ασκηταρειού, το οποίο με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε μοναστήρι.

Οι μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του καθολικού αποκαλύφθηκαν στο α΄ μισό του 20ού αιώνα.

 

Η Μονή Κλειστών υπήρξε άλλοτε ανδρώα και άλλοτε γυναικεία μονή.

Μέχρι το 1930 ήταν ανδρώα μονή, ενώ το 1933 ανασυστήθηκε από τον αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρυσόστομο Παπαδόπουλο σε γυναικεία (Π.Δ. 25/7/1933, Φ.Ε.Κ. 275/1933).

Τα κελιά που συναντά ο σημερινός επισκέπτης ανακατασκευάστηκαν μετά από πυρκαγιά.

Ο Ορλάνδος (1933, σελ. 27), ο οποίος αναφέρεται στην πυρκαγιά αυτή, δεν προσδιορίζει την ακριβή της ημερομηνία.

Ευχαριστούμε πολύ τον Μανώλαρο Δημήτρη για την παραχώρηση του φωτογραφικού του υλικού. 

%d bloggers like this: